Koszty odzyskiwania należności

patrycja_fix_003558047d.webp
Patrycja Łagocka
rekompensata.jpg
Opublikowano

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności

Pomimo, iż zryczałtowana rekompensata za koszty odzyskiwania należności funkcjonuje już od 2013 roku, to nie każdy wierzyciel lub dłużnik ma świadomość jej istnienia i stosowania. Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych z dnia 8 marca 2013 roku (zwana dalej „ustawą”), zapewniła przedsiębiorcom narzędzie do walki z opóźnieniami w płatnościach świadczeń pieniężnych wynikających z danego rodzaju umów, tj. umowy dostawy towarów lub umowy świadczenia usług. 

 

Kto może ubiegać się o zwrot rekompensaty za dochodzenie roszczeń?

Uprawnienie do ubiegania się o zwrot rekompensaty posiadają w głównej mierze przedsiębiorcy. Definicję przedsiębiorcy znajdziemy w ustawi Prawo przedsiębiorców z dnia 6 marca 2018 roku, zgodnie z którą przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą, a także przedsiębiorcą są również wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Ustawa przewiduje zatem, iż przedsiębiorca, który zalega z płatnościami na rzecz innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, musi liczyć się z tym, że oprócz uregulowania płatności z faktury powiększonej o odsetki, będzie musiał zapłacić wierzycielowi także równowartość kwoty 40 euro. 

 

Kiedy można żądać rekompensaty?

Aby przedsiębiorca był uprawniony do żądania zwrotu rekompensaty, muszą zostać spełnione następujące warunki:

- stosunek prawny został zawarty pomiędzy przedsiębiorcami (regulacji tej nie możemy zastosować do umów zawartych pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem,

- przedsiębiorca wywiązał się z umowy (dostarczył towar lub wykonał usługę),

- kontrahent nie zapłacił w wyznaczonym mu terminie (nawet jeśli zapłacił część świadczenia lub zapłacił je po terminie),

- przedsiębiorca podjął próbę poinformowania dłużnika o zaległych wierzytelnościach (w jakiejkolwiek formie, np. mailowo lub telefonicznie).

 

Wysokość rekompensaty

Najważniejszym artykułem w niniejszej ustawie jest art. 10, który reguluje zwrot kosztów odzyskiwania należności. Zgodnie z tym przepisem, wierzycielowi, od dnia nabycia odsetek w transakcjach handlowych, przysługuje od dłużnika, bez wezwania, rekompensata za koszty odzyskiwania należności. Wysokość tej rekompensaty uzależniona jest od wartości świadczenia pieniężnego, tj. kwoty wskazanej na fakturze VAT (kwotą tą jest wartość brutto) i wynosi ona obecnie:

40 euro – gdy wartość świadczenia nie przekracza 5.000 zł,

70 euro – gdy wartość świadczenia jest wyższa niż 5.000 zł, ale niższa niż 50.000 zł,

100 euro – gdy wartość świadczenia jest równa lub wyższa niż 50.000 zł.

 

Do 31.12.2019 roku wysokość rekompensaty była stała i wynosiła 40 euro niezależnie od wysokości świadczenia pieniężnego.

 

Równowartość kwoty rekompensaty ustalana jest przy zastosowaniu średniego kursu euro ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne. Zatem jeśli termin zapłaty faktury został określony na 22 lutego 2022 roku, do wyliczenia wartości rekompensaty musimy zastosować średni kurs euro ogłoszony przez NBP w dniu 31 stycznia 2022 roku. 

 

Ustawa daje również możliwość odzyskania dodatkowo i niezależenie od powyższej rekompensaty także zwrot poniesionych kosztów przewyższających wyżej wskazane kwoty, jednakże koszty te muszą być w uzasadnionej wysokości. 

 

Uprawnienie do dochodzenia kwoty rekompensaty przysługuje od transakcji handlowej. Czym jest zatem transakcja handlowa? Zagadnienie to reguluje art. 4 pkt 1 ustawy, który stanowi, że transakcją handlową jest umowa, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością.

 

Wymagalność roszczenia

Zapłaty rekompensaty przedsiębiorca może domagać się niezależnie od żądania o odsetki ustawowe za opóźnienie. Są to dwa odrębne uprawnienia i żądanie jednego nie wyklucza żądania drugiego. Samo roszczenie o zapłatę rekompensaty powstaje z mocy prawa, co oznacza, że nie musi być ono przewidziane w umowie pomiędzy przedsiębiorcami. Wierzyciel nabywa prawo do żądania rekompensaty w chwili opóźnienia w płatności przez dłużnika. Roszczenie to staje się wymagalne w dniu następującym po dniu wymagalności terminu płatności (a więc również z dniem nabycia prawa do naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie).

 

Czy rekompensata należy się od każdej faktury VAT?

Celem rekompensaty jest zwrot kosztów odzyskania nieterminowo zapłaconej faktury VAT. Wątpliwości mogą się pojawić w sytuacji, gdy w ramach jednej umowy (czyli jednej transakcji), przedsiębiorca wystawił kilka faktur. Wówczas rekompensata nie będzie przysługiwać od każdej z faktur, zaś od transakcji. Każdy przypadek należy zbadać indywidualnie i ocenić czy będziemy mieć do czynienia z jedną transakcją handlową czy być może każda faktura jako świadczenie cykliczne lub spełniane częściami, stanowić będzie podstawę do ubiegania się o kilkukrotność rekompensaty. Istotnym jest aby zbadać czy kilka faktur stanowi jeden stosunek prawny czy jednak dotyczy już nowego roszczenia z tytułu innej umowy. Z uwagi na to, że ocena sytuacji przedsiębiorcy wymaga analizy umowy i przeprowadzonych transakcji, zachęcamy do kontaktu z prawnikami specjalizującymi się z prawie gospodarczym celem weryfikacji, jakie prawa przysługują przedsiębiorcy w konkretnej sytuacji.

 

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 11 grudnia 2015 roku (sygn. III CZP 94/15) potwierdził, że rekompensata przysługuje wierzycielowi bez konieczności wykazania, że koszty te zostały poniesione. Orzecznictwo sądu zgodnie stoi na stanowisku, że celem niniejszych regulacji jest nie tylko zrekompensowanie wierzycielowi kosztów odzyskiwania należności, ale przede wszystkim dyscyplinowanie nierzetelnych dłużników do terminowej zapłaty. Przedsiębiorca nie ma obowiązku wykazywania jakie poniósł koszty i w jakiej wysokości w celu odzyskania od dłużnika swoich należności. Tak jak w przypadku odsetek za opóźnienie, wierzyciel nie musi wykazywać szkody jaką poniósł na skutek opóźnienie dłużnika, tak w przypadku rekompensaty, nie ma konieczności wykazywania ani szkody, ani wysokości poniesionych kosztów z tytułu dochodzenia swoich należności. Zarówno konieczność zapłaty odsetek za opóźnienie, jak i zryczałtowanej kwoty rekompensaty ma na celu skłonienie niesolidnego dłużnika do regulowania należności w terminie.

 

Nadużycie prawa do rekompensaty

Sankcja zwrotu zryczałtowanych kosztów odzyskiwania należności może być bardzo dotkliwa dla dłużnika i zdarzają się przypadki nadużyć przysługującego wierzycielowi prawa, dlatego też do sądów orzekających w konkretnych sprawach należy zbadanie, czy strona, która domaga się zapłaty takiej rekompensaty nie działa wbrew zasadom współżycia społecznego. Zgodnie z art. 5 kc, nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Na marginesie warto wspomnieć, że roszczenie o rekompensatę nie może być zbyte, zatem firmy specjalizujące się w skupie takich roszczeń nie mogą nabywać tego rodzaju praw.

 

Dodatkowo zaznaczyć również należy, iż wszelkie postanowienia umowne, które mają na celu wyłączenie lub ograniczenie uprawnień wierzyciela lub obowiązki dłużnika określone w ustawie, w zakresie prawa do rekompensaty, są nieważne, a zamiast nich stosuje się przepisy ustawy. Zgodnie z art. 3531 kc, Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Zatem wszelkie postanowienia niezgodne z ww. przepisami uznać należy za próbę obejścia prawa. Zapisy w umowach lub nadużycie prawa podmiotowego mogą być skomplikowane i niezrozumiałe dla każdego, dlatego też zachęcamy do konsultacji pod adresem kontakt@prawo-mediacje.pl oraz telefonicznie 883 696 055