Obowiązek alimentacyjny

anna_2c43cc0c6b.webp
Anna Witkowska
alimenty.jpg
Opublikowano

Sprawy alimentacyjne są jednymi z najbardziej popularnych zagadnień prawa rodzinnego i opiekuńczego, a zarazem budzącymi największe emocje. O ile kwestia uiszczania alimentów na rzecz małoletniego dziecka, zazwyczaj nie wywołuje wielu kontrowersji, o tyle rzecz ma się zgoła inaczej, jeśli chodzi o alimenty na dorosłe dziecko. 

 

Czym jest obowiązek alimentacyjny?

Alimentami, nazywa się regularnie wykonywane, obowiązkowe świadczenia na rzecz osób fizycznych, mające na celu dostarczenie środków utrzymania. Zazwyczaj, choć nie zawsze, o alimentach mówi się w kontekście relacji rodziców z dziećmi. 

Jak wskazuje artykuł 133 § 1 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Wobec powyższego, należy stwierdzić, że obowiązek alimentacyjny, z mocy ustawy, nałożony jest na oboje rodziców. Warto jednak zauważyć, że zgodnie z obowiązującym orzecznictwem, obowiązek ten nie jest wspólnym długiem obojga rodziców, a każde z nich powinno realizować swoje świadczenie osobno, proporcjonalnie do uzyskiwanych przez siebie przychodów i swoich możliwości (Uchwała 7 Sędziów Sądu Najwyższego z 25 listopada 1968 r., III CZP 65/68). 

 

Kiedy ustaje obowiązek alimentacyjny na rzecz dziecka?

Przytoczona powyżej regulacja, nie ustanawia jakiejkolwiek granicy wieku, po której przekroczeniu wygasłby obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci. Tym samym, należy stwierdzić, że wbrew powszechnemu przekonaniu, ukończenie przez dziecko 18 czy nawet 25 lat, nie wpłynie bezpośrednio na przysługujące mu świadczenia. Jedynym kryterium mającym znaczenie w kontekście omawianego tematu, jest odpowiedź na pytanie: czy dane dziecko może samodzielnie pokryć koszty swojego utrzymania?

Zazwyczaj przyjmuje się, że dziecko niepełnoletnie nie jest w stanie utrzymać się bez pomocy rodziców. Niekiedy, mimo nieukończenia 18go roku życia dysponuje ono funduszami, które mogą zapewnić mu utrzymanie – w takiej sytuacji, obowiązek alimentacyjny rodziców może ustać. Zdecydowanie częściej jednak mamy do czynienia z okolicznościami, w których dziecko – choć pełnoletnie - nadal nie jest w stanie na siebie zarobić. Wówczas nie może być mowy o ustaniu obowiązku alimentacyjnego rodziców.

 

Nauka/praca dorosłego dziecka a obowiązek alimentacyjny

Nierzadko kwestia czasu trwania obowiązku alimentacyjnego rozważana jest w kontekście kontynuowania nauki przez dziecko czy też w związku z podejmowaniem przez nie zatrudnienia. 

Niewątpliwym jest, że jeśli pełnoletnie dziecko, po ukończeniu szkoły pragnie kontynuować naukę i realizuje tym samym swoje rzeczywiste ambicje, rodzice nadal będą zobowiązani do jego utrzymywania. Niedopuszczalną byłaby sytuacja, w której rodzice przymuszaliby dziecko do podjęcia zatrudnienia zamiast pójścia na studia, celem uniknięcia obowiązku płacenia alimentów. 

Bez znaczenia dla obowiązku alimentacyjnego pozostaje też tryb nauki dziecka – chociaż zaoczny tryb studiów może teoretycznie przemawiać za istnieniem możliwości samodzielnego utrzymania się przez osobę uprawnioną do alimentów, to każdą sytuację należy oceniać indywidualnie. Mając jednocześnie na uwadze powtarzalne stanowisko sądów, wskazujące na priorytetowy charakter edukacji dziecka, trudno uznać, jakoby studia zaoczne stanowiły jednoznaczną przesłankę do ustania obowiązku alimentacyjnego. 

A co, jeśli dziecko podejmie pracę? Warto zauważyć, że sam fakt podjęcia przez dorosłe dziecko zatrudnienia, nie zawsze będzie równoznaczny z możliwością samodzielnego utrzymania się. Jeśli zarobki uzyskiwane przez dziecko nie będą w stanie pokryć kosztów jego życia, obowiązek alimentacyjny rodziców pozostanie w mocy. 

 

Uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego na rzecz dorosłego dziecka

O możliwości uchylenia się od obowiązku alimentacyjnego na dziecko, stanowi art. 133 § 3 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego. Na mocy tej regulacji, uchylić się można wyłącznie od świadczenia alimentacyjnego na rzecz pełnoletniego dziecka. Drugim, niezbędnym elementem jest wykazanie, że wykonywanie tego obowiązku odbywa się z nadmiernym uszczerbkiem dla rodzica lub że dziecko nie podejmuje działań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. 

Należy jednak pamiętać, że nawet w przypadku uzyskiwania przez rodzica bardzo niskich dochodów, obowiązek alimentacyjny może nie wygasnąć wyłącznie z tego powodu. Jak wskazano w uchwale Pełnego Składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 09 czerwca 1976 roku - małoletnie dzieci mają prawo do równej stopy życiowej z rodzicami. Konsekwencją tej zasady jest to, że rodzice w żadnym razie nie mogą uchylić się od obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie może utrzymać się samodzielnie, tylko na tej podstawie, że wykonywanie obowiązku alimentacyjnego stanowiłoby dla nich nadmierny ciężar. Rodzice muszą więc podzielić się z dzieckiem nawet najmniejszymi dochodami. (III CZP 46/75). 

 

Jako wieloletni praktyk wiem, że sprawy alimentacyjne nie należą do łatwych. Z jednej strony bowiem jest to obszerne zagadnienie prawne, z drugiej zaś często wiążą się z dodatkowymi emocjami i niełatwymi przeżyciami dla stron. Dlatego też w sprawach o alimenty warto rozważyć, czy u Państwa boku nie powinien stanąć radca prawny, który profesjonalnie zajmie się pomocą prawną. Doskonałą metodą na szybkie zakończenie sporu może również okazać się mediacja.

 

Kancelaria SALUS zaprasza do kontaktu w sprawach o alimenty zarówno z prawnikami, jak i mediatorami - tel. 883 696 055; e-mail: kontakt@prawo-mediacje.pl

Proponujemy spotkania w Gdyni, w Redzie i we Władysławowie.